محمد تقی خان ، مشهور به خان بزرگ (1202-1213 ه. ) که سر سلسله خانهای یزد در زمان زندیه بود ابتدا قناتی با نام دولت آباد بوجود آورد و پس از آن عمارت باغ دولت آباد را در امتداد آن احداث کرد. این ساختمان محل اقامت این حاکم مقتدر نیز بود. این بنا مجموعه ای از چندین عمارت شامل : هشتی و بادگیر ، بهشت آئیین ، تالار آیینه ، سردر اصلی و سردر جنوبی است . فضای سبز این باغ شامل : درختان کاج، سرو ، گل سرخ محمدی ، درختان میوه بخصوص انگور و انار است. چشم گیرترین ویژگی این بنا بادگیر 8/33 متری آن است که بلندترین بادگیر جهان محسوب می شود.

باغ دولت آباد یکی از باغهای معروف ایرانی است که در زمان محمد تقی خان ( دوره زندیه ) طراحی و ساخته شده است. این باغ از قناتی به همین نام مشروب می شود و جریان آب در باغ استخوان بندی طراحی آنرا تشکیل می دهد.

زمان احداث : 1160 ه.ق ( دوران زندیه )

مختصات منحصر بنا: عمارت هشتی ، کلاه فرنگی عمارت هشتی و بادگیر مرتفع آن

موقعیت : خیابان شهید رجایی به شماره ثبت آثار ملی 774

ساخت باغ در کشور ما سابقه ای طولانی داشته و در تمام دورانها بخصوص دوره اسلامی مورد توجه بوده است. بدلیل اختلاف آب و هوایی به ویژه در مناطق گرمسیری ، باغ اهمیت ویژه ای پیدا می کند. می دانیم یکی از اصول معماری ایران درونگرایی است باغها نیز از همین امر تبعیت کرده و معمولا دور تا دور آن با دیوار محصور بوده است. در باغ های ایرانی مانند آثار هنری دیگر ، سعی شده است تا از بیهودگی پرهیز شود . در باغ ها هم مانند ساختمان ها ( که عنصر بیهوده ای در آن نمی ساختند ) بوته ای بی مورد پیدا نمی شده است. مهمتری مساله برای حیات بخشیدن به باغ رساندن آب از راه های دور دست به آنجا بوده است که با انتقال آب از طریق قنات ها این مساله را حل نموده اند.

مجموع باغ دولت آباد که نمونه ای از معماری دوره زندیه است توسط محمد تقی خان یزدی معاصر شاهرخ میرزای افشار و کریم خان زند در سال 1160 ه.ق. ساخته شده است.

محمد تقی خان مشهور به خان بزرگ سر سلسله خاندان خوانین یزد و مرد مقتدر عهد خویش بوده است. خان ابتدا قناتی به نام دولت آباد ایجاد کرد و از آب آن قنات ، باغ دولت آباد را به وجود آورد و در آن چند دست عمارت و حوض ها و جدول های آب متعدد در فضای باغ ساخت.

باغ دولت آباد پس از محمد تقی خان رو به ویرانی رفت و اگرچه دوباره مورد مرمت قرار گرفت ولی هیچگاه به روزگاران آبادانی و دلگشایی عهد خان بزرگ باز نگشت.

این بنا شامل سه عمارت هشتی ، سردر و تالار آئینه می باشد. عمارت هشتی شامل حوضخانه و بادگیر مرتفع می شود. این بادگیر که بلندترین بادگیر جهان است قبلا بلندتر از وضع کنونی بوده و سالها قبل ، از ترس ریختن ، قسمتی از آن را خراب کرده اند. در میانه این عمارت بنای کلاه فرنگی است و حوضچه های سنگ مرمرین که بوسیله جوی های رابط ، به یکدیگر راه می یابند و وارد حوضچه بزرگ زیر گنبد کلاه فرنگی می شوند. سنگهای مرمر بکار گرفته شده را همگی از معادن مرمر مراغه و تبریز می آورده اند. عمارت میانی که در ضلع شمال غربی واقع است به نام بهشت آئین ( تالار آئینه ) خوانده می شود دارای نقوش اسلیمی آئینه بوده است و در حال حاضر از آئینه های مسدس اسلیمی هیچ نوع اثری نیست.

یک چهار طاقی با طاق نماهای داخلی که جهت ورودی ضلغ جنوبی ساخته اند و مورد استفاده است اقتباس از چهره طاقهای ساسانی است. باغ دولت آباد که مدتها محل اقامت کریم خان زند در یزد بوده است از نظر طراحی باغ در شمار زیباترین باغهای دوره زندیه و قاجاریه محسوب می شود.

Dolat Abad Garden

It's one of the famous Iranian gardens, which has designed and built in Mohammad Taghi Khan time ( the Zand period ). An aqueduct with the same name irrigate's the garden and water flow constitutes the structure of its design.