(اورمزد ، فروردین ماه / اول فروردین)

ایرانیان باستان ، بر پایه های آموزشهای پیامبرشان اشو زرتشت ، بر این اندیشه بودند که شادی از جلوه های نیک اهورایی و همساز با زندگی است، با این نگرش پیوسته بر آن بودند تا در هر مناسبتی اندوه و سوگواری را از خود دور سازند. جشن نوروز از برجسته ترین و باشکوه ترین یادگارهای ایرانیان است که سالهای زیادی را پشت سرگذاشته است و یکی از جشن های بسیار کهن جهان به شمار می رود.

پیدایش نوروز

گروهی از تاریخ نگاران ایرانی بر این باورند که جشن نوروز را جمشید ، پادشاه پیشداری بنیان نهاده است، نکته و باوری که دانشمندان و شاعرانی چون حکیم فردوسی توسی، خیام نیشابوزی و ابوریحان بیرونی در آثار ارزشمند خود گزارش آن را به خوبی شرح داده اند. و در ادبیات کهن منسوب به زرتشتیان آمده است که خداوند جان و خرد ، گیتی را در شش چهره یا شش هنگام ( گاهنبار ) آفرید و هر چهره ، پنج روز به طول انجامید و در هر چهره یکی از پدیده ها اهورا مزدا که لازمه زندگی است آفریده شد. به این ترتیب که نخست آسمان ، سپس آب، زمین ، گیاهان، جانوران ، و در پایان چهره ششم که پنج زوز از آخر هر سال است ، انسان آفریده شده و با پیدایش انسان، تکامل در آفرینس در مرحله تازه ای رسید و از آن پس انسان اندیشمند با بهره گیری از شرایط مناسی که از پیش برایش فراهم شده بود زندگی خود را بر روی زمین آغاز کرد، گذشتگان اندیشمند ما به پاس ارج نهادن بر پیدایش انسان ، کاملترین آفریده اهورامزدا، جشن بزرگ نوروز را با شکوهی فزاینده و فراگیر برپا داشتند.

زرتشتیان برابر نوشته های اوستایی باور داشتند که ده روز مانده به آغاز فروردین ماه هر سال ، فروهر های درگذشتگاه ( فروهر در باور زرتشتیا یکی از نیروهای معنوی درون انسان است که در آغاز تولدش به اراده خداوند در وجود او به ودیعه سپرده می شود و با کنترل رفتار او ، زمینه را برای پیشرفت معنوی انسان فراهم می سازد، فروهر پس از مرگ انسان بار دیگر به عالم بالا یاز می گردد.

این نیروی مینویی را می توان فروغ ایزدی یا روح هستی نیز نامید، واژه فروردین نیز از واژه فروهر گرفته شده است به زمین فرود خواهد آمد ، ده شبانه روز میهمان فرزندان و نوادگان خود خواهند بود و در سپیده دم نخستین روز از ماه فروردین به جایگاه مینویی خود باز خواهند گشت.

بنا بر این زرتشتیان  برای شادی و خوشنودی فروهرهای درگذشتگان خود که از ده روز پیش از نوروز به زمین فرود خواهند آمد، آماده استقبال و پذیرایی از آنان خواهند شد به این ترتیب که از چند روز پیش از آن خانه و محل زندگی خود را پاک و تمیز می سازند، آتش می افروزند و کندر و چوب سندل بر آن می زنند، عود می سوزانند و با پراکندن بوی خوش پیرامون زیستگاه خود، مهر و دوستی را در خانواده و شهر و دیار خویش افزون می سازند، تا شادی و خشنودی فروهرهای ذرگذشتگان را فراهم کنند.

5 روز نخست یعنی از روز اشتاد تا انارم از ماه اسفند ( 20 تا 24 اسفند ماه ) را پنجه کوچک و از 25 تا 30 اسفند که روزهای برگزاری گاهنبار همس پت میدم است را پنجه بزرگ می نامند.

همس پت میدم ششمین گاهنبار سال به معنی برابر شدن شب و روز است که در پنج روز پایان سال برگزار می شود. پنج روز دوم را ماه گاتابیو هم می گویند که هر روز آن نامی از پنج بخش گاتاها ( کلام اهورایی زرتشت ) را دارد و به ترتیب اهنود، اشتود و سپنتمد و هوخشتر ، هیشتوایش نام دارد.