جایی که مراسم دینی برپا می شود ، جایی تمیز ، روشن و جداگانه در خانه و یا تالار عمومی است.

جایگاه اجرای مراسم دینی در خانه های زرتشتیان یزد ، در بخش ویژه ای از خانه است که به آن پسکم مس می گویند در معماری های سنتی زرتشتیان یزد ، جهار تالار صفه ) روبروی هم قرار داده که اتاق ها و انبارها و آشپزخانه در دو سوی هر تالار قرار دارند. یکی از تالارها که دهانه آن کمی مایل به سمت شرق و رو به سوی طلوع خورشید است مخصوص برگزاری مراسم دینی می باشد و در برگزاری مراسم پنجه ، گاهنبار و آداب مربوط  به درگذشتگان ، سفره مراسم را در آن می گسترانند. هر یک از تالارها را پسکم می گویند . پیش از گستردن سفره مراسم پنجه و آوردن و نهادن خوراکی های تهیه شده بر روی آن پسکم را جارو می کنند و ابتدا آب ، سپس محلول گل سفید می باشند، گل سفید نوعی گل معدنی است که در بیشتر مراسم مذهبی زرتشتیان به کار می رود مقداری از آن را به دست ا زمین و دیوارهای پسکم می پاشند تا لکه های ریز و درشت سفید رنگ به وجود آید و بخشی از آن را نیز بیرون خانه بر دیواره های دو سوی در ورودی و دیوار روبروی در کف و زمین می پاشند تا نشان دهند که در آن خانه یکی از سنتهای دینی یا قومی در حال اجرا و از همه برابر پذیرایی دعوت شده است.

سفره مراسم دینی

زرتشتیان برای هر جشن یا مراسم ، سفره ای را در جای مناسبی از خانه یا مکانی مانند تالار در آتشکده یا آدریان، بر زمین می گسترانند در بیشتر سفره ها ، نمادهایی از امشاسپندان وجود دارد.

امشاسپندان ، برخی از فروزه های خداوند هستند . زرتشت بر این باور است که انسان نیز می تواند این فروزه ها را در خود پرورش دهد به گونه ای که ارزش های والای انسانی در او شکل پذیرد و به خداوند نزدیک شود . تعداد امشاسپندان شش است : وهومن ( نیک اندیشی ) اشا وهیشتا( راستی )، خشتره و تیره ( توانایی ) آرمئی تی ( مهرورزی ) ، هتوزوتات ( رسایی )، امرتات ( جاودانی ) . سفره از پارچه سفید و نشانه و سمبل ارشاسپند سپندارمز ( آرمئی تی ) است . این امشاسپند در نقش مادی خود ، نگهبان زمین است ، آتش فروزان را که نماد اردیبهشت امشاسپند است در آتشدانی کنار سفره می گذارند و روی آن را کندر و چوب صندل و افروختنی های خوشبوی می ریزند. یک تاس روزین پر از آب را نیز در بخشی از سفهر قرار می دهند تاس روزین بر سر سفره ، نماینده شهریور امشاسپند و آب داخل آن نشان خرداد امشاسپند است . جامی از شیر یاظرفی از فرآورده های آن را هم به یاد وهمن امشاسپند بر سر سفره می نهند ، سبزه را نیز نماد امرداد امشاسپند است به سر سفره می گذارند. در سفره مراسم ، میوه ها و خوراکی های دیگر را به این سبب قرار می دهند که خوردن گونه ای خوراکی از سفره به عنوان تبریک ، یکی از مراسم کهن آریایی است.

آتش روی بام خانه

پسین روز پیشین از آغاز سال نو ، شاخه هایی از هیزم را که از پیش آماده کرده اند به پشت بام می برند. بانوی خانه افزون بر هیزم ، تاس آب و بشقاب شیسه و کلچه مورد و چراغ روغنی یا نفتی روشن و سینی میوه را هم کم کم با خود به بالای می برد. این آتش افروزی برای آخرین شبی است که فروهر ها بر جایگاه مینویی خود باز خواهند گشت. تا بدین گونه شادمانی خود را از آمدن آنان نشان دهند و نیز آرزوی خود را برای بازگشت آنان در سال آینده ابراز دارند. با آغاز سپیده دم ، موبد مستول آتشکده محل ، با به صدار در آوردن زنگ آتشده و روشن کردن هیزم بر بالای بام آن ، آغاز بازگشت فروهرها از زمین نیز آغاز نخستین روز سال نو را گزارش می دهد ، در این هنگام ، همه خانواده هیزم ها را بر بالای بام خانه ها ی خود روشن می کنند و به این ترتیب ، نوروز با شادی و نور و نیایش آغاز می شود . نیایش همگانی اهل خانه تا فروکش کردن شعله های آتش ادامه می یابد . آنگاه بانوی خانه باقی مانده آتش را ازخاکستر جدا می کند و در آتشدان می گذارد و روی آن کندر ، اسفند و چوب سندل می ریزد و بدین وسیله بامداد نخستیت روز از سال نو را به سهم خود خوشبو و عطرآگین می سازد. پس از آن آتشدان را بر هیمین صورت از بام خانه پایین می آورند و آن را یک دور همه جای خانه می چرخاند. آن گاه به آتشکده محل زندگی خود می برد و آتش درون آن را در جای ویژه ای که در کنار آتش گاه است قرار می دهد تا با آتش ادریان که نماد نور و گرمی در محل زندگی است پیوند داده شود. زرتشتیان یزد به آتشدان، آپریگون و زرتشتیان کرمان به آن همازور نیز می گویند.

در هر شهر آتشکده مرکزی را آتش ورهرام می گویند و آتشکده های کوچکتر را در هر محل یا روستا ادریان یا درمهر می نامند.

سفره نوروزی

در سر سفره نوروزی به جز نمادهایی از امشاسپندان میوهریا، خوراکی و چیزهای دیگری هم وجود دارد:

کماج شیرین ، نان شیرو... کتاب اوستا- نامه آئینی زرتشتیان – کتاب گاتها – پیام اشوزرتشت – را در کنار آینه و گلابدان پر از گلاب می گارند. چراغ روشن که نماد فروغ ایزدی و یاآور نیک اندیشی و راستی است نیز در سر سفره جود دارد. چند تخم مرغ ساده و زنگ کرده را هم که نشان بروری می دانند بر روی سفره قرار می دهند. کاسه از خشکبار ترش مزه را در آب خیسانده در سر سفره قرار می دهند. همچنین مقداری آجیل را درون کیسه ای ابریشمی با رنگهای شاد می ریزند به عنوان آجیل نوروز سر سفره قرار می دهند و ظرفی از نقل ، بشقابی از میوه های مختلف به ویژه انار و مقداری سبزی خوردن و پنیر و چند برگ کاهو ، کوزه سفالی نو پر از آب تازه ، سیزه و رونین پر از آب که در آن برگ خشک آویشن و یک عدد انار برروی آب قرار دارد را نیز در بخشی از سفره می گذارند. پالوده خانگی نیز یکی از خوردنی های سنتی زرتشتیان در نوروز است.

هفت سین

در سفره نوروزی هفت سین نیز فراهم می شود . عدد هفت یکی از عددهای مقدس در باور ایرانیان باستان است که اهورا مزدا و شش فروزنده امشاسپندان را یادآوری می کند و در فرهنگ ایرانی و زرتشتی گزیده شده است. هفت سین در مراسم نوروزی به روایتهای گوناگون به وجود آمده است. گروهی بر این باورند که در زمان ساسانیان بشقابهای نقش دار بسیار زیبایی را از سر زمین چین به ایران آورده اند که به تداریج به نام آن سرزمین چینی نام گرفته اند و واژه چینی بعدها به سینی تبدیل شده است.

در جشن نوروز آن زمان ، میوه ها و شیرینی ها و خوراکی های دیگر را در هفت عدد از این سینی ها می چیدند و بر سفره نوروزی می گذاشتند و آن را هفت چینی یا هفت سینی می گفتند که بعدها در طول زمان به هفت سین تبدیل شده است.

گروهایی نیز بر این باورند که در زمانهای پیش و به هنگام نو شدن سال هفت شین بر سفره نوروزی می گذاشتند مانند: شیر ، شکر ، شیرینی ، شراب و ... که به تریج به هفت سین تبدیل شده است ، گروهی دگیر بر این گمانند که ابتدا هفت چین بوده است ، یعنی هفت نوع چیدنی از درخت که بعدها به هفت سین تغییر یافته است. در هر حال هفت سین نیز بر سر سفره نوروزی فراهم می آید . پیش از آغاز سال نو همه اهل خانه ، سر و تن خود را می شویند ، لباسهای نو می پوشند و گرداگرد سفره نوروزی می نشیند. چند دقیقه مانده به تحویل سال ، با اشاره پدر خانواده همه با سرودهایی از اوستا را در که در سپاس اهورامزدا و ستایش زندگی و آفریده های نیک اهورایی است زمزمه وار می خوانند . به هنگام نو شدن سال ، نخستین ، بانوی خانه آینه و گلاب پاش را از سفره بر می دارد و گلاب را در دست هر یک از هموندان خانه می ریزد و هم زمان آینه را روبروی چهره آنان می گیرد تا روی خود را در آن مخی بینند. این کار را از سالخورده ترین فرد خانواده شروع می کنند آن گاه پذیرایی نوروزی با نقل و شیرینی ها آغاز می شود، پدر خانواده نیز بر دیگران سکه ( نفره ) یا اسکناس نو عیدی می دهد و سپس همه بر هم سادمانه تبریک می گویند و مقداری از غذاهای درون سفره را می خورند.

نیایش روز اورمزد و فروردین

در نخستین روز سال نو ، همه مردم به آتشکده یا نیایس گاه محل زندگی خود می روند تا روز نو و سال نو را با همازوری و همبستگی در مکانی مقدسی با نیایش ببه درگاه خداوند جان و خرد آغاز می کنند . از این رو زرتشتیان در کنار آتش آتشکده که نماد نور و روشنایی است ، به نیایش خداوند یکتا می پردازند . نیایش زریشتیان در پنج گاه ( نوبت ) در طول شبانه روز انجام می شود و بایسته است که در برابر هر گونه روشنایی انجام پذیرد ولی بیشتر خانواده ها ترجیح می دهند که نیایش روز خجسته اورمزد و فروردین ماه ( نخستین روز سال نو ) را در کنار آتشکده یا یک نیایش گاه محلی که بوی عطر و کندر در فضای آن پراکنده است به صورت همگانی انجام دهند.