بعد از خرم آباد به تدریج وارد جنگل های بلوطی می شوی که از آخرین بازمانده های بلوطزارهای زاگرس هستند. در تمام مسیر جاده ، رودخانه کشکان تو را همراهی می کند. کنار رودخانه هر جا که تکه زمین کوچکی وجود دارد به گشت محصولات باغی اختصاص یافته است. چین خوردگی دره کشکان جوان است و به همین خاطر در بسیاری جاها پرتگاه های بلند بر جاده سایه می اندازند. ٩٣ کیلومتر بعد از خرم آباد ، به ملاوی می رسی که پلدختر ١٨ کیلومتر بعد از آن قرار دارد. در شمال غرب ملاوی اگر فرصت داشتی می توانی به دیدن غار کلماکره بروی که در آن آثار مختلفی از دوره های پیش از تاریخ تا قرون میانه هنوز قابل مشاهده اند. در سر زمین های کوهستانی جنگ و جدال بین طوایف مختلف امری طبیعی است و غار کلماکره جایی بوده که مردم منطقه هنگام هجوم دشمنان به آن پناه می برده اند.

از پلدختر جاده دو شاخه می شود. جاده اصلی همچنان به سمت جنوب و جاده دیگر به شمال غرب می رود که یکی از مسیرهای اصلی دسترسی به استان ایلام است. در مسیر این جاده ١٨٠ کیلومتری ( دره شهر) مهمترین شهری است که از آن می گذری تا به ایلام مرکز استان ایلام برسی.

این استان که از کانون های تمدن عیلامی بوده ، آثار تاریخی متعددی دارد که اغلب مربوط به همین تمدن هستند. پل بهرام چوبین ، تاق شیرین و فرهان ، تنگ چوبین و چهارتاق عهد ساسانی از جمله آن آثارند.

تو همچنان شاخه اصلی را ه را به طرف جنوب طی می کنی تا سر انجام از زاگرس یلند به جلگه هموار و پست جنوب ایران برسی. آخرین انحنای دره را که پشت سر بگذاری ناگهان زمینی که از افق هموار و یکنواخت است پیش چشمت ظاهر خواهد شد. جلگه خوزستان ، برخوردار از آبرفت های حاصل خیز و تمدن آفرین زاگرس ، یکی از نقاط اصلی تکوین تمدن بشری در دوره پیش از تاریخ است. هتل بزرگ اندیمشک در سه راهی اندیمشک-دزفول-شوش به گردشگری که تنگه ها و گردنه های پی درپی جاده خرم آباد-اندیمشک را پشت سر گذاشته است این فرصت را می دهد که هم قدری بیاساید و هم تصمیمی بگیرد دیدار از خوزستان را از کجا شروع کند. شاید بهتر باشد اول از دزفول و شوشتر شروع کنی که در شمال شرق استان هستند.

درفول کمتر از ده کیلومتر با اندیمشک فاصله دارد . معماری این شهر شاهکار معماری آجر در ایران و شاید جهان است. بافت قدیمی شهر به تمامی از آجر ساخته شده . رودخانه دز جوشان و خروشان از وسط شهر می گذرد و آن را به دو بخش آنسو و اینسو تقسیم می کند. بی تردید دیدنی ترین جای دزفول بازار کهنه است. این بازار از حدود دویست سال پیش قلب تجارت منطقه و به ویژه محل دادوستد و تامین نیازهای کوچندگانی بوده است که در بین ییلاقات زاگرس و قشلاق خوزستان در رفت و آمد بوده اند و هنوز هم هستند. بخش عمده این بازار را حجره های پیشه وری تشکیل می دهد. در این حجره ها مصنوعاتی را می سازند که به طور عمده برای کوچ نشینان و کشت و کار سنتی کاربرد دارند. با یکجانشینی تدریجی کوچ نشینان و منسوخ شدن روش های سنتی کشاورزی این بازار نیز به تدریج مخاطبان و متقاضیان خود را از دست می دهد . به همین خاطر نباید فرصت دیدار آن را از دست داد. شاید فردا دیر باشد. دیگر دیدنی مشهور دزفول ( پل قدیم ) است . این پل که زمان ساخت آن به بیش از ١۵٠٠ سال پیش باز می گردد و شاید قدیمی ترین پل در حال استفاده جهان باشد. نقطه آغاز تاسیس شهر دزفول و معرب ( دژپل ) به معنای دژی است که در کناره پل و برای محافظت از آن ساخته شده است. آسیاب های آبی دزفول نیز که همچون جزیره هایی در داخل بستر خروشان و آبی و زلال رودخانه دز قرار دارند دیدنی هستند. البته اکنون ده ها سال است که این آسیاب ها به حال خود رها شده اند.

از دزفول به سمت جنوب شرق به شوشتر می رسی که تاریخچه ای بسیار قدیمی دارد و بنای آن را به هوشنگ پاشاه پیشدادی ، و نیز به شوشینه یا شوسن زن یزدگرد نسبت داده اند. رود دز از شوشتر نیز می گذرد. آبشارهای مشهور شوشتر در مسیر این رود و در قلب شهر قرار دارند. شیوه ساخت این آبشارها از جلوه های خاص مهندسی آب در ایران است. پل بند قیصر یا همان سد شادروان که از بناهای دوره ساسانی است و مسجد جمعه از ۶٧ کیلومتر پس از شوشتر ، به سمت شرق ، شهر مسجد سلیمان واقع است. در باورهای ایرانیان ، مسجد سلیمان جایی است که هوشنگ ، پادشاه پیشدادی بر اثر جرقه زدن اتفاقی سنگ چخماقی در پیش پای اسبش ، آتش را کشف کرد. این شهر که از گوشه و کنار آن نفت به طور طبیعی فوران می کند، در دهه های ٣٠ ،۴٠ و ۵٠ شمسی قلب صنعت نفت ایران بود و حیاتی پرتکاپو و فعال داشت.

نسل اول ساکنان این شهر از کوچ نشینان بختیاری بودند که تنعم را در رها کردن کوچ و اشتغال در تاسیسات نفتی تازه تاسیس دیده بودند . از تلاقی کوچ و نفت ، فرهنگی پویا سر بر آورد که از عوامل بالیدن هنرمندانی بزرگ درر عرصه های هنر و ادبیات بود. افزایش فوران طبیعی نفت، مسجد سلیمان را اکنون به زیستگاهی نامناسب تبدیل کرده است و حتی برخی سازمان های مسئل از مردم خواسته اند این شهر را ترک کنند. برای دیدار از مسجد سلیمان هم شاید فردا خیلی دیر باشد.

شمال و شرق مسجد سلیمان جایی است که پارسیان برای نخستین بار پس از مهاجرت از ( ایران ویج ) به ایران در آن رحل اقامت افکندند. کورش در بابی از کتیبه ها به صراحت خود را مردی از آنزان معرفی می کند .لرهای بختیاری ایذه ، اندیکا ، مسجد سلیمان و ... به همین خاطر خود را از اعقاب کورش می دانند و بسیار به این امر افتخار می کنند.

شهر کوچک اندیکا که از توابع مسجد سلیمان است حتمالا زادگاه کورش است . قلعه بردی این شهر که هنوز از پس دوهزاروپانصد سال دیواره های اصلی اش استوار مانده اند، به اعتقاد شماری از مورخان می تواند محل تولد کورش باشد. بزرگان پارس و خانواده کورش احتمالا در همین قلعه می زیسته اند. چشم اندازهای طبیعی این منطقه ، به ویژه پایکوه های شمال و شرق ایذه بسیار دیدنی هستند.